Արա Հարությունյան

Վիքիքաղվածք-ից
Jump to navigation Jump to search
Ара Арменович Арутюнян (2).jpg

Արա Արմենի Հարությունյան (մարտի 28, 1928, Երևան - փետրվարի 28, 1999, Երևան), հայ քանդակագործ, մոնումենտալիստ, գծանկարիչ: ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1964), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1972), ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1977), պրոֆեսոր (1988), ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի Դաշնության գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1988)։

Քաղվածքներ[խմբագրել]

  • Իմ ստեղծագործության հիմնական աղբյուրը ֆանտազիան է: Այն խորհրդանիշների, զգացողությունների և կերպարների աշխարհ է՝ կապված բնության հետ: Բնությունն է արտիստին ընձեռնում ձևի արտահայտման հնարավորությունը[1]:
  • Մարդուն միշտ ուղեկցում է ինչ-որ բան ստեղծելու ներքին պահանջը, իսկ նկարչի դեպքում դրանք ոչ թե ծրագրեր են, այլ երազանքներ, որոնք նա ձգտում է իրականացնել: Ես կարծում եմ, որ ստեղծագործողը երբեք չի ծերանում, ինչպես որ չի ծերանում իսկական արվեստի էությունը՝ հավերժական ճշմարտությունը:
  • Հայրենասիրության թեման իմ ստեղծագործության հիմքն է[2]:
  • ... ինձ համար Կոմիտասը սրբության սրբոց է: Նրա մեծությունը, նրա գործն անչափելի են: Մինչև այս պահն անընդհատ Կոմիտաս եմ երազում ու քանդակում և միակ իղձս իմ ընտրած Կոմիտասը տեսնել Երևանում[2]:
  • Մարդու համար գլխավորը ստեղծելու ունակությունն է: Ոչ թե սպառելու, այլ ստեղծելու: Հոգևոր և նյութական բարիք ստեղծելը[2]:
  • Իսկական արվեստագետի էական հատկանիշներից մեկը խիզախություն, ռիսկ ունենալն է[2]:
  • «Արվեստագետի մոտ ավելի գնահատում եմ իր ժողովրդին ծառայելը: Իր ժողովրդին հոգեպես հարստացնելը: Իր ժողովրդին բարձրացնելը[2]:
  • Բարձրագույն պարգև ինձ համար եղավ, երբ մի ծերունի ձեռքս համբուրեց Սարդարապատում, շատ անհարմար զգացի, բայց և շատ հուզվեցի[2]:
  • «Մայր Հայաստան»-ի գաղափարը մի զգալի չափով արդեն կանխորոշված էր, կար պատվանդանը, որոշել էին նաև հուշարձանի նշանակումն ու իմաստը, տեղն ու կողմնորոշումը: 22 մետրանոց կոփածո պղնձից արձանը լինելու էր քաղաքի, երկրի պահապանը, ժողովրդի սիմվոլը: Քանի որ այն անձնավորելու էր ժողովրդի, մայր հողի գաղափարը, ես ընտրեցի թրով աղջկա, կնոջ, մոր կերպարը: Իհարկե, թրով կանայք աշխարհում շատ են ստեղծվել, և ես բնավ չեմ հավակնել հայտնագործություն անել: Չեմ էլ ձգտել շոյել դիտողի հայացքը արձանի մեղմիկ ձևերով: Պատերազմին նվիրված թանգարան-պատվանդանի վրա դրվող արձանը պետք է խիստ ու մոնումենտալ լիներ: Նա պետք է արտահայտեր առնականություն, ուժ, հերոսականություն, հաղթանակ: Իսկ պատվանդանի ուղղահայաց ձևերը պետք է հատվեին հորիզոնական ծավալներով: Պատվանդանի երեք քառորդների համար էլ գտանք արձանի համապատասխան լուծում՝ թրի հորիզոնական շարժումը: Այդ շարժումը սիմվոլիկ է, թուրը պատյան է դրվում, բայց զգացվում է նաև հանելու պատրաստակամությունը: Սա կատարվող գործողության երկրորդ իմաստն է, և, իր հերթին, խորհրդանշում է այն, որ մեր ժողովուրդը միշտ պատրաստ է, և հարկ եղած դեպքում պաշտպանելու է իր ձեռք բերած հաջողությունները, իր սիրասուն հայրենիքը: Ֆիգուրատիվ լուծում որոնելիս եղան բազմաթիվ տարբերակներ, որոնց մեջ կար նաև մոնումենտի շարունակությունը զինվորով ավարտելու տարբերակ: Սակայն զինվորը կարող էր խորհրդանշել միայն ռազմական ուժի՝ բանակի հաղթանակը, ուստի ամբողջ հայ ժողովրդի գաղափարը պահանջում էր ընտրել Մայր Հայաստանի կերպարը: Արձանը կոփածո պղնձից է՝ հավաքված երկաթյա հիմնակմախքի վրա: 22 մետրանոց արձանը կշռում է մոտ 22 տոննա[3][4]:

Մեջբերումներ Արա Հարությունյանի մասին[խմբագրել]

  • Հարությունյանի ճարտարապետական և քանդակագործական լուծումներով են պայմանավորված ժամանակակից Երևանի պլաստիկ-գեղագրական արտահայտչականությունը, խորհրդանիշների լեզուն և պատմական զուգորդումները[5]:
Ա. Կամենսկի
  • Արա Հարությունյանի արվեստը, նախ և առաջ, հանդիսանում է օրգանական, ոչնչով չխաթարվող միասնություն: Նա մեկն է այն վարպետներից, ովքեր նշմարեցին գեղարվեստական փնտրտուքների ուղղությունը և արարման գործող պրակտիկայում հաստատեցին արվեստի նոր գաղափարներ[6]:
Վ. Ցելտներ
  • Քանդակագործին տրված էր մարդկանց, ժողովուրդների ճակատագրերում ու պատմական հեռու և մոտիկ ժամանակների մթնոլորտներում մտովի ներթափանցման շնորհ: Նրա քանդակներում կենդանություն էին առնում արևելյան դիցաբանության կերպարները: Նա սեփական արտիստիզմով էր առարկայացնում Հին Արևելքի մոնումենտալ արվեստի ավանդույթները: Հարությունյանը ստեղծեց վառ ինքնատիպությամբ առանձնացող իր ոճը: Նա ստեղծագործական մեծ դիապազոնի տեր էր: Նրա բոլոր գործերում զգալի են վարպետությունը, հոգու բարձր թռիչքը, անսպառ եռանդն ու ինքնատիպությունը[7]:
Սերգեյ Օռլով
  • Միայն մեծ վարպետը կարող է միահյուսել իր արվեստում անցյալի մշակութային գանձերի նկատմամբ խոնարհումը, ժամանակակից կյանքի ռիթմի զգացողությունը և զմայլանքը մարդկային գեղեցկության հանդեպ[8]:
Ս.Կապլանովա
  • Գեղագիտությունն, ինչպես և ամեն ինչ աշխարհում, ապրում է պատմության մեջ և պատկանում է նրան: Պատմության տարբեր շրջաններում ձևավորվել են այնպիսի սկզբունքներ, ինչպիսիք են պարզ գծերի և մաքուր տարածության գեղագիտությունը, ազգային հիմքի և ճակատագրի գեղագիությունը: Այս ամենի կենդանի, օրգանական միասնության մեջ է Արա Հարությունյանի արվեստի ուժը[9]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Արա Հարությունյանի պաշտոնական կայքէջ
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Ղ. Հայրապետյան. Արվեստի ճշմարտությունը հավերժական է. Հարցազրույց Արա Հարությունյանի հետ//Երեկոյան Երևան, N163,1977
  3. Зурабов Б. А. Арутюнян. Мастера советского искусства. Москва. Советский художник,1986.
  4. «Քաղաքն ու քանդակագործը», «Սովետական Հայաստան», N9, 1973:
  5. «Ճակատագրեր և բնավորություններ», «Ստեղծագործություն», 1983, №7 (А. Каменский.Судьбы и за характеры.Журнал «Творчество», 1983, №7. 
  6. «Արա Հարությունյանի արվեստի աշխարհը», «Արվեստ»,1983,№12 (В. Цельтнер. Мир искусства Ара Арутюняна. Журнал «Искусство».1983, № 12. 
  7. Ա.Ա.Հարությունյանին նվիրված ստեղծագործական հուշ-երեկո: Ժամանակակից ռուսական քանդակագործության կայք: Մոսկովյան քանդակագործների միավորում.2013 թ: (Сергей Орлов. Творческий вечер памяти профессора А. А. Арутюняна. Портал современной российской скульптуры. Объединение Московских Скульпторов.2013 г.. 
  8. Արա Հարությունյան: Մ., 1968 ( С. Капланова. Ара Арутюнян. Монография.М., 1968.. 
  9. Г. Кнабе. А.Арутюнян. Надежда // Декоративное искусство, 1984, № 1
Վիքիպեդիա
Կարդացե՛ք Արա Հարությունյան հոդվածը նաև Վիքիպեդիայում: